Cümle Türleri

Cümle Türleri

Cümle Türleri, cümleyi oluşturan kelimelerin anlamlarına, sözcüklerin cümlede bulundukları yerlere, türlerine göre değişik şekillerde sınıflandırılırlar. Temel olarak cümle türleri şu şekilde sınıflandırılır;

Yüklemlerine Göre Cümle Türleri;

Cümle yüklemine göre incelenirken yüklemi oluşturan sözcüklerin türü incelenir.

Fiil Cümlesi: Cümledeki yüklem çekimlenmiş bir fiilse bu fiil cümlesidir. Cümledeki yüklemler fiil olduğundan eylem cümlesi olarak da adlandırılır.

  • Antakya’ya gezmeye gitmeye karar verdim.
İsim Cümlesi: Yüklemi oluşturan sözcük çekimli bir fiil değilse, ister edattan ister isimden, isterse fiilimsiden oluşsun bu cümle isim cümlesi olarak adlandırılır.

  • Onun bahçesinde çok çeşitli çiçekleri var.

Anlamına Göre Cümle Türleri;

Her cümlenin bir anlamı bulunur ve cümleler bu anlamları değişik şekillerde bildirir. Bu anlam bir duyguyu aktararak ifade edilebilir. Bazen bir yargıyı bildirirken bazen de anlamı soruyla bildirir. Bu bildirme durumlarına göre cümle üç grupta incelenir:

Soru Cümlesi: Cevap almak amacıyla kurulan cümlelerdir. Bu anlamlar değişik soru sözcükleri yöneltilerek sağlanır. Bu sözcükler; ne, neden, kim, nasıl, nereye şeklindeki soru sözcükleridir.

  • Evi kim temizledi?
  • Soruları neden çözmedin?
  • Yemek ne zaman hazır olur?
  • Hangi kalemi istersin?

Haber Cümlesi: Bir yargıyı, durumu olumlu ya da olumsuz şekillerde ifade eden cümledir.

Bir eylemin yapılabileceğini, yapıldığını ve bir varlığın bulunduğunu ifade eden cümleler, olumlu cümleler olarak ifade edilirken, tersini ifade edenler olumsuzdur. Olumlu cümlelerde mantık çerçevesinde istenen bir olayın bulunması gerekmektedir. Olumlu cümlelerde yüklemin sonuna “-ma, -me” olumsuzluk eki, “değil” olumsuzluk edatı, “-sız” gibi olumsuz anlam veren eklerle olumsuz hâle getirilebilir. Bazı cümlelerde ise yapıca olumsuzluklar bulunmasına rağmen cümle anlamca olumlu olabilir. Olumsuz cümlelerin olumlu yargı bildirmesi için çoğu kez iki olumsuz durumun bir arada bulunduğu yargılarla mümkün olabilir.

  • Bu rafları temizlememiş değilim.

Bazen olumsuzluk soru sözcükleriyle de sağlanabilir.

  • Bu bu oyuna düşer miyim hiç?

Bazı cümlelerde olumsuzluk bağlaç kullanılarak da sağlanabilir. Bu bağlaçlar ne… ne… bağlacı ile sanki bağlacıdır.

  • Ne dersine çalışmış ne de okula gitmiş.

Ünlem cümlesi: Belirli bir yargıyı bir duyguyu aktararak ortaya koyan cümlelerdir. Çoğu zaman sevinç, kızgınlık, heyecan, alınma gibi duygular aktarır veya seslenme bildirir.

  • Eyvah, köpeğime mama vermeyi unuttum!

Bunların haricinde şart cümlesi, istek cümlesi, gereklilik cümlesi, emir cümlesi gibi anlamına göre cümleler de kurulabilir. Ancak bu durum, cümlenin yapısından bağımsız sadece cümlenin anlamına bağlı özelliktir. Eğer bu şekilde sınıflandırılırsa, her cümle farklı şekilde adlandırılır.

  • Planlı çalışmaya devam edersen başarıya ulaşırsın. cümlesi şart (koşul),
  • Hep beraber pikniğe gidelim. cümlesi istek,
  • Hemen odanı topla. cümlesi emir,
  • Her gün dişlerini iki defa yıkamalısın. cümlesi gereklilik cümleleridir.

Öğe Dizilişine Göre Cümle Türleri;

Türkçe dil bilgisinde cümleyi oluşturan ögeler belli bir mantık çerçevesinde sıralanır. Bunun yanında tamlamayı oluşturan kelimelerin bile belli bir sıraya göre dizilmesi gerekmektedir. Ögelerin dizilişine göre cümleler kurallı ve devrik cümleler olmak üzere iki sınıfta toplanır.

Kurallı Cümle: Yüklemi cümlenin sonunda bulunan, yani ögelerin Türkçe dil kurallarına uygun sıralandığı cümlelerdir. Örneğin;

  • Sinemanın ışıkları bozuktu.
  • Her insanın sevgiye ihtiyacı var.

Devrik Cümle: Yüklemi cümlenin sonunda olmayan, yani ögelerin Türkçe dil kurallarına uygun olarak sıralanmadığı cümlelerdir.

  • Ver elini elime sonsuza kadar.

Yapılarına Göre Cümle Türleri;

Her cümle bir yargıyı bildirir ve bazı cümlelerde birden çok yargı bildiren unsur bulunabilir. Bunlar bazen yan cümleciklerle bazen de iki ayrı yüklemle sağlanır. Bir cümlenin yüklemi temel unsurdur ve temel cümle olarak adlandırılır. Cümlenin bildirmek istediği asıl yargı da bu temel unsurla verilir. Temel cümlenin bir ögesi durumunda bulunan, tam bir yargı bildirmeyen ve kendi içinde değişik tamamlayıcı ögeler de alabilen sözcük ve söz öbeklerine ise yan cümle denir.

Basit Cümle: Bu cümleler yan cümle içermez ve tek bir yargı bildirir.

  • İşe sabah erken giderim.

Birleşik Cümle: Tek bir yüklemi olan ve bunun yanında içinde yan cümlecik de bulunan cümlelerdir. İçerdiği yan cümlenin özelliği ve yüklemine bağlanışına göre çeşitli gruplara ayrılır.

  • Girişik birleşik cümle: Yan cümlenin fiilimsi olduğu cümledir.
  • Şart (Koşul) cümlesi: Yan cümle temel cümleye şart koşar. Yan cümle -sa, -se şart kipiyle çekim alır.

Sıralı Cümle: En az iki yüklemi bulunan ve birbirlerine virgülle bağlanan cümlelerdir.

  • Eve gitti, dersine çalıştı.

Sıralı cümleler de kendi içinde iki gruba ayrılır.

  • Bağımlı sıralı cümle: Cümleyi oluşturan sıralı cümlelerde yüklemlerin ortak ögesi olan cümlelerdir.
  • Bağımsız sıralı cümle: Sıralı cümlelerde yüklemlerin ortak ögesi olmadığı cümlelerdir.

Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan cümlelerdir. Sıralı cümlelerden farkı ise, yüklemlerin birbirine bağlaçlarla bağlanmasıdır.

  • Kapıyı açtı bize selam verdi.
Son Güncelleme : 20.07.2018 16:13:07
Cümle Türleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini geliştirerek Herkese açık dizin kaynağımıza katkıda bulunabilirsiniz.
Sayfayı Düzenle Düzenleme Geçmişi

Cümle Türleri Yorumları

şifre Kırmızı sayı

0 Yorum Yapılmış "Cümle Türleri"

Kayıtlı yorum bulunamadı ilk yorumu siz ekleyin
6130 Vergi Türü
6130 Vergi Türü
6130 Vergi Türü, Vergi bir ülkenin ayakta kalmasını sağlayan en önemli etkendir. Devletin bekası ve devamını sağlaması amacıyla, vatandaşlarının refahını sağlamak maksadıyla devlet yöneticileri bu vergileri toplamaktadır. Vergi türleri kendi içeri...
Suç Türleri
Suç Türleri
Suç Türleri, Ahlaka, törelere ve yasalara aykırı davranışlara suç denir. Suçlar hareketin şekline göre, hareketin sayısına göre, hareketin süresine göre, hareketin sonucuna bağlı olup olmamasına göre, sonucunda tehlike olup olmadığına ve verilen ceza...
Kokulu Ağaç Türleri
Kokulu Ağaç Türleri
Kokulu Ağaç Türleri, Ağaçlar formal yapısı, her dem yeşil olup olmadığı, yaprak yapısı, çiçek şekli ve rengi, boylanması ile birbirinden farklılık gösterirler. Ama göz ardı edilmeyecek bir başka özellikleri ise kokulu türleri oluşudur. Kokulu Ağaç Tü...
Etik Türleri
Etik Türleri
Etik Türleri: Betimleyici etik, normatif etik ve meta etik olmak üzere üç ana başlıkta toplanmaktadır. Şimdi; etik türlerini ve etik kavramını açıklayalım. Etik; Kişinin toplumdaki yaşamında ahlaki olan sorunlarını ele alıp inceleyen bir kavramdır. ...
Bulmaca Türleri
Bulmaca Türleri
Bulmaca Türleri, Kişilerin mantık, dikkat, zeka gibi zihinsel faaliyetlerini kullanarak çözmeye çalıştığı; mekanik, yazılı ya da sözlü problemlerden oluşan oyunlara bulmaca denir. Bulmacalar genellikle tek kişilik oyunlardır. Günümüz anlamında bul...
Karınca Türleri
Karınca Türleri
Karınca türleri, yaklaşık olarak dünyada 35 bin civarında olduğu tahmin edilmektedir. Dünyada genel olarak yarı çöl iklimleri olan bölgelerde farklı türlerde birçok karınca yaşamalarını birbirlerinden bağımsız bir şekilde sürdürmektedirler. Karınca t...
Mesaj Türleri
Mesaj Türleri
Mesaj Türleri, iletişime kaynaklık eden birtakım haberleşme ve düşüncelerin vurgulanmasını amaç edinen ifadelerdir. Mesaj, alıcıya ulaştırılmak istenilen simgenin verici tarafından belirli bir anlamın yüklenip gönderilmesiyle oluşur. Mesaj türleri, b...
Ejderha Türleri
Ejderha Türleri
Ejderha türleri, Ejderha çok eski tarihlerde yaşayan ve varlıklarını günümüze kadar devam ettirememiş canlılardır. Ejder, olarak da bilinen ejderhaların derisi pullu, yarasa kanatlı, dikenli kuyrukları olan ağzından ateş çıkarabilen dev kertenkeleler...
Tür
Tür
Tür, renk, şekil, büyüklük gibi morfolojik özellikleri yani temel özellikleri ortak olan, kendi aralarında döllendikleri zaman yine kendilerine benzeyen döller oluşturan biyolojik gruptur. Bitkiler ve hayvanlar alemindeki türler incelendiğinde, bunla...
Tazminat Türleri
Tazminat Türleri
Tazminat türleri, hukuka aykırı kabul edilen bir eylemin neticesinde oluşan her tür maddi ve manevi zararın karşılanması için ödenmesine karar verilen bir bedel tazminat olarak tanımlanır. Zararın giderilmesini amaçlayan bu bedel, zarar verenin zarar...
Sekreterlik Türleri
Sekreterlik Türleri
Sekreterlik türleri: Sekreter, büro işlerini düzenleyen, gelen misafirlerle ilgilenen, ofis çalışanlarının işlerini kolaylaştıran ve yöneticisinin vaktini verimli kılan kişidir. Çalıştığı yöneticinin iş hayatını düzene koyarlar.Yönetici sekreter: Bir...
Dergi Türleri
Dergi Türleri
Dergi türleri, her alana hitap eden ve kişilerin ilgi alanlarına göre çeşit çeşit bilgiler içeren, deneme makale ve araştırma gibi yazılar da içerebilen yayınlardır. Bu dergiler bizlere sağlık, genel kültür, edebiyat vb. konularla ilgili günlük olar...

 

6130 Vergi Türü
Suç Türleri
Kokulu Ağaç Türleri
Etik Türleri
Bulmaca Türleri
Karınca Türleri
Mesaj Türleri
Ejderha Türleri
Tür
Tazminat Türleri
Sekreterlik Türleri
Dergi Türleri
Diplomasi Türleri
Vajina Türleri
Pazarlama Türleri
Girişimcilik Türleri
Aphb Sigorta Türü
Rapor Türleri
Film Türleri
Aslan Türleri
Silah Türleri
Anket Türleri
Protokol Türleri
Geyik Türleri
İndikatör Tür
İşletme Türleri
Atom Türleri
Yurdumuzdaki Müzik Türleri
Antilop Türleri
Etkinlik Türleri
Popüler İçerik
Diplomasi Türleri
Diplomasi Türleri
Diplomasi türleri, devletlerin uluslararası ilişkiler adı altında yürüttükleri tüm temaslardan oluşan diplomasi konusunun incelenmesinin zorluğundan o...
Vajina Türleri
Vajina Türleri
Vajina türleri,görünümüne ve şekline göre değişmektedir. Vajina halk arasında hazne olarakta bilinir. Vajina, kadının üreme organıdır. Vajina dış görü...
Pazarlama Türleri
Pazarlama Türleri
Pazarlama Türleri; pazarlama, üretilen satıma hazır hale getirilen ürünlerin doğru kanalları kullanarak son kullanıcıya ulaştırılmasıdır. Pazarlama es...
Girişimcilik Türleri
Girişimcilik Türleri
Girişimcilik Türleri, geniş bir alanı kapsar. İş yeri, ev, okul, toplumda, sanat alanlarında, askeri alanda, kamu alanlarında veya sosyal alanlarda gi...
Aphb Sigorta Türü
Aphb Sigorta Türü
Aphb Sigorta Türü: Aphb; aylık prim ve hizmet belgesidir. Sigortalı çalışanların, çalışmaları ile ilgili bilgiler aylık prim ve hizmet belgesiyle işve...
Rapor Türleri
Rapor Türleri
Rapor Türleri, öncelikli olarak değerlendirilecek makama ve yapılan işe göre doğru şekilde belirlenmelidir. Rapor doğru şekilde yazılmalı, ele alınan ...
Film Türleri
Film Türleri
Film Türleri, Film türleri için üç farklı başlık türü bulunmaktadır. Bunlar konularına göre film türleri, izleyicilerine göre film türleri ve formatla...
Popüler İçerik Son Forum Konuları Yardım Sayfaları  
6130 Vergi Türü
Suç Türleri
Kokulu Ağaç Türleri
Etik Türleri
Bulmaca Türleri
Gizlilik Politikası
Çerez (Cookie) Politikası
Güvenlik Politikası
Bizimle İletişime Geçin
Forumlar
Site Haritası
Feed
Son Forum Konuları
Yardım Sayfaları
Gizlilik Politikası
Çerez (Cookie) Politikası
Güvenlik Politikası
Bizimle İletişime Geçin
Forumlar
Site Haritası
Feed
Sitede yer alan haber ve içeriklerin tüm hakları saklıdır ve buradaki bilgiler sadece bilgilendirme amaçlı olup, kullanımına, uygulanmasına, satın alınmasına, delil gösterilmesine veya tavsiye edilmesine aracılık etmez. Sitemizdeki bilgiler, hiç bir zaman kesin bilgi kaynağı olmayıp, kullanıcılar tarafından eklenmiştir veya yorumlanmıştır. Buradaki bilgiler sitemizin asıl görüşlerini içermeyebileceği gibi hiçbir taahhüt ve tavsiye yerine de geçmez.
Temmuz - 2019